رباعی شماره 342 از دیوان شمس مولانا

سرسبز بود خاک که آتش یار است

خاصه خاکی که ناطق و بیدار است

این خاک ز مشاطهٔ خود بی‌خبر است

خوش بی‌خبر است از آنکه زو هشیار است

تفسیر رباعی 342 از دیوان شمس مولانا

این رباعی به تأثیر عشق (آتش) بر خاک وجود و ناآگاهی خاک از منشأ هوشیاری‌اش می‌پردازد. مولانا می‌فرماید: «خاک، سرسبز و شاداب می‌شود، زیرا آتش (عشق یا نور الهی) یار و همراه اوست،» «به خصوص خاکی (انسانی) که سخن‌گو و بیدار (آگاه) است.» سپس به ناآگاهی خاک از منشأ کمالش اشاره می‌کند: «این خاک (وجود انسان) از آرایشگر و زیباشنای خود (معشوق) بی‌خبر است،» «(اما) خوشا بی‌خبر بودنش، از کسی که از او هوشیار است (یعنی معشوق از او آگاه است و این ناآگاهی خود لطف است).» این رباعی، بیانگر نقش فیض الهی (آتش عشق) در حیات و بیداری انسان و حکمت ناآگاهی انسان از منشأ کمالش که خود از لطف معشوق است.