اندک اندک جمع مستان میرسند
اندک اندک می پرستان میرسند
دلنوازان نازنازان در ره اند
گلعذاران از گلستان میرسند
اندک اندک زین جهان هست و نیست
نیستان رفتند و هستان میرسند
جمله دامنهای پرزر همچو کان
از برای تنگدستان میرسند
لاغرانِ خسته از مرعای عشق
فربهان و تندرستان میرسند
جان پاکان چون شعاع آفتاب
از چنان بالا به پستان میرسند
خرم آن باغی که بهر مریمان
میوههای نو زمستان میرسند
اصلشان لطفست و هم واگشت لطف
هم ز بستان سوی بستان میرسند
غزل ۸۱۹ مولانا، غزلی بسیار امیدبخش و بشارتدهنده است که در آن، مولانا با تکرار عبارت “اندک اندک میرسند”، به آمدن و جمع شدن عاشقان حقیقی (مستان و می پرستان) اشاره میکند. این غزل، تصویری از گردهمایی سالکان راه حق و ورود فیضهای الهی را ترسیم میکند که هم از نظر کمی و هم کیفی، موجب تحول و کمال میشوند.
مولانا غزل را با نوید رسیدن عاشقان آغاز میکند:
اندک اندک جمع مستان میرسند اندک اندک می پرستان میرسند
«کمکم (به تدریج و با استمرار) گروه (جمع) مستها (عاشقان از خود بیخود) میرسند،» «کمکم (به تدریج) شرابنوشان (عاشقانی که از بادهی معرفت مینوشند) میرسند.» این بیت، اعلام آغاز جمع شدن عاشقان حقیقی که با شور و مستی همراه هستند.
دلنوازان نازنازان در ره اند گلعذاران از گلستان میرسند
«دلنوازان (دلربایان/عاشقان لطیف) با ناز و کرشمه (نازنازان) در راه هستند (و در حال آمدنند)،» «زیبارویان (گلعذاران، نماد لطافت و پاکی) از گلستان (جهان معنا/محل رشد و تجلی زیبایی) میرسند.» این بیت، توصیف زیبایی و لطافت باطنی این عاشقان که از منشأ زیبایی (گلستان حق) میآیند.
مولانا به تحول وجودی این عاشقان اشاره میکند:
اندک اندک زین جهان هست و نیست نیستان رفتند و هستان میرسند
«کمکم از این جهان (که ترکیبی از) هستی و نیستی (ظاهر و باطن/مادی و معنوی) است،» «نیستان (کسانی که در نیستی خودی فانی شدهاند) رفتند (یا از نیستی خود رها شدند) و هستان (کسانی که به هستی حقیقی رسیدهاند) میرسند.» این بیت، بیانگر سیر تکاملی سالکان از فنا (نیستی خود) به بقا (هستی حقیقی در حق). “نیستان رفتند” یعنی از حالت نیستی و عدم به سوی هستی حقیقی حرکت کردند.
مولانا به ارمغانهای گرانبهای این عاشقان اشاره میکند:
جمله دامنهای پرزر همچو کان از برای تنگدستان میرسند
«(این عاشقان) همگی با دامنهایی پر از زر (گنجینههای معنوی و معرفت) مانند معدن (کان)،» «برای تنگدستان (نیازمندان معنوی/سالکان فقیر) میرسند.» این بیت، نشاندهنده سخاوت و بخشندگی معنوی این عاشقان که گنجینههای معرفت را برای نیازمندان میآورند.
مولانا به دگرگونی از ضعف به قدرت در این مسیر اشاره میکند:
لاغرانِ خسته از مرعای عشق فربهان و تندرستان میرسند
«لاغرشدگان (کسانی که در ریاضت عشق ضعیف و رنجور شدهاند) و خستگان از چراگاه عشق (مرعای عشق، کنایه از سختیهای راه)،» «(اکنون) فربهان (پر قوت) و تندرستان (سالم و قدرتمند) میرسند.» این بیت، بیانگر این است که سختیهای راه عشق، در نهایت به قوت و سلامت باطنی منجر میشود.
مولانا به نزول جانهای پاک از عوالم بالا اشاره میکند:
جان پاکان چون شعاع آفتاب از چنان بالا به پستان میرسند
«جانهای پاک (ارواح پاک و متعالی) مانند پرتو خورشید (شعاع آفتاب)،» «از چنان بالا (از عالم لاهوت و قدس) به پستان (مقام پایینتر/عالم ناسوت) میرسند (تا فیض بخشند یا خود را کامل کنند).» این بیت، توصیف نزول ارواح متعالی از عوالم بالا به این عالم برای ایفای نقش معنوی و هدایت.
مولانا به کمال و لطف این فیضها اشاره میکند:
خرم آن باغی که بهر مریمان میوههای نو زمستان میرسند
«خوشا به حال آن باغ (وجود انسان/جهان هستی) که برای مریمان (روحهای پاک و عفیف/مریمصفتان)،» «میوههای تازه و نو در زمستان (در زمان سختی و کمبود) میرسند (نشانهی اعجاز و فیض الهی).» این بیت، اشاره به لطف و عنایت الهی که در شرایط دشوار و غیرمنتظره، فیضها و ثمرات معنوی را به روحهای پاک میرساند (مانند داستان مریم و میوههای تابستانی در زمستان).
مولانا غزل را با بیان لطف ازلی این عاشقان و بازگشتشان به اصل خویش به پایان میبرد:
اصلشان لطفست و هم واگشت لطف هم ز بستان سوی بستان میرسند
«اصل و ریشهی وجودشان (این عاشقان) لطف و رحمت الهی است، و بازگشتشان نیز به لطف است،» «(و) هم از باغ (وجود) به سوی باغ (اصل خود/بستان الهی) میرسند.» این بیت، تأکید بر منشأ الهی و لطفگونهی این عاشقان و بازگشت نهایی آنها به سرچشمهی لطف و زیبایی.
این غزل مولانا، سرشار از امید، شور، و نوید وصول است. او با تصویری دلنشین از رسیدن “جمع مستان و می پرستان”، به آمدن فیضهای الهی و حضور پربرکت عاشقان حقیقی اشاره میکند. این غزل، بشارتدهندهی کمال، غنای معنوی، و تحول وجودی است که در پرتو عشق و سلوک عرفانی حاصل میشود، و نهایتاً به بازگشت به اصل لطف و زیبایی الهی منتهی میگردد.
لینکهای مفید دیگر: فال حافظ ، فال انبیاء ، فال مولانا ، گوگل
کلمات کلیدی: غزلیات دیوان شمس ، تفسیر غزلیات دیوان شمس ، غزلیات دیوان شمس مولانا ، اشعار مولانا ، دیوان مولانا شمس تبریزی ، بهترین اشعار دیوان شمس ، ناب ترین اشعار مولانا ، غزلیات مولانا ، غزلیات مولانا جلال الدین ، رباعیات مولانا ، زیباترین رباعیات مولانا ، اشعار کوتاه مولانا