از بهر چه در غم و زحیرید
وقت سفرست خر بگیرید
خیزید روان شوید یاران
تا همچو روان صفا پذیرید
پران باشید در پی صید
آخر نه کم از کمان و تیرید
اندر حرکت نهانست روزی
گر محتشمید وگر فقیرید
در اول روز تازه ز آنید
که شب سوی غیب در مسیرید
غزل ۷۲۰ مولانا، غزلی پر از دعوت به حرکت، پویایی، و تلاش در مسیر معنوی و کسب روزی (هم مادی و هم معنوی) است. مولانا در این غزل، مخاطبان را از غم و بیحالی برحذر میدارد و بر اهمیت جنبش و طلب تأکید میکند. او با تصویرسازیهای زنده، فواید حرکت و سفر را برای رسیدن به اهداف و کسب طراوت روحی بیان میدارد.
مولانا غزل را با سؤالی بیدارکننده و دعوتی به جنبش آغاز میکند:
از بهر چه در غم و زحیرید وقت سفرست خر بگیرید
«برای چه در غم و اندوه و پژمردگی (زحیر) به سر میبرید؟» «وقت سفر (حرکت و پویایی) است، خر (مرکب همت و تلاش) را بگیرید (و آمادهی حرکت شوید).» این بیت، دعوت به رهایی از غم و کسالت و آغاز حرکت و تلاش در زندگی و مسیر معنوی است. «خر گرفتن» کنایه از آماده شدن برای سفر و شروع حرکت است.
خیزید روان شوید یاران تا همچو روان صفا پذیرید
«برخیزید و حرکت کنید ای یاران،» «تا همچون روان (جان، روح یا آب جاری) پاکی و صفا بیابید (صفا پذیرید).» این بیت به تأثیر حرکت بر پاکی و لطافت روح، درست مانند آبی که با جریان یافتن صاف و زلال میشود.
مولانا به جدیت در طلب و پنهان بودن روزی در حرکت اشاره میکند:
پران باشید در پی صید آخر نه کم از کمان و تیرید
«در پی شکار (هدف و مقصودتان) پرنده (چابک و مشتاق) باشید،» «شما که دستکم از کمان و تیر (که برای شکار لازمند) نیستید (پس توانایی صید دارید).» این بیت به اهمیت جدیت، چابکی و استفاده از تواناییهای درونی برای رسیدن به هدف.
اندر حرکت نهانست روزی گر محتشمید وگر فقیرید
«روزی (رزق، چه مادی و چه معنوی) در حرکت نهفته است،» «چه ثروتمند باشید (محتشم) و چه فقیر.» این بیت به قاعدهی کلی که روزی و برکت، حاصل تلاش و حرکت است، و این قاعده برای همه، صرفنظر از جایگاه اجتماعیشان، صادق است.
مولانا به طراوت صبح و ارتباط حرکت با غیب اشاره میکند:
در اول روز تازه ز آنید که شب سوی غیب در مسیرید
«در آغاز روز (صبح)، از آن (حرکت و بیداری) تازه و پرطراوت هستید،» «که (در حقیقت) شبهنگام به سوی عالم غیب در حرکتید (و از آنجا نیرو میگیرید).» این بیت، تجدید قوا و طراوت صبحگاهی را به حرکت معنوی شبانه به سوی عالم غیب (عالم معنا و خداوند) ربط میدهد. یعنی بیداری جسمانی در صبح، نتیجهی بیداری و سلوک روحانی در شب است.
این غزل با بیانی انگیزشی و دلنشین، انسان را به تحرک، پویایی و طلب در مسیر زندگی و معنویت دعوت میکند و فواید بیشمار آن را یادآوری میکند.
لینکهای مفید دیگر: فال حافظ ، فال انبیاء ، فال مولانا ، گوگل
کلمات کلیدی: غزلیات دیوان شمس ، تفسیر غزلیات دیوان شمس ، غزلیات دیوان شمس مولانا ، اشعار مولانا ، دیوان مولانا شمس تبریزی ، بهترین اشعار دیوان شمس ، ناب ترین اشعار مولانا ، غزلیات مولانا ، غزلیات مولانا جلال الدین ، رباعیات مولانا ، زیباترین رباعیات مولانا ، اشعار کوتاه مولانا