تفسیر غزل شماره ۱۴۴۲ دیوان شمس مولانا

این غزل کوتاه مولانا، بیانگر حیرت و افتخار عاشق به حال خود در مسیر عشق الهی است. مولانا با کلمه‌ی “زهی” (خوشا یا شگفتا)، به عظمت و یگانگی تجربه‌ی عشقی خود اشاره می‌کند. او سرگشتگی در عالم و سوز دل در راه عشق را نه یک نقص، بلکه یک موهبت و دارایی گران‌بها می‌داند که حاضر نیست آن را با هیچ چیز دنیوی معاوضه کند.

حیرت از حال خود در عشق (بیت ۱)

غزل با بیان شگفتی و افتخار عاشق آغاز می‌شود: “زهی سرگشته در عالم سر و سامان که من دارم / زهی در راه عشق تو دل بریان که من دارم“. شگفتا (و خوشا) بر این سرگشتگی و بی‌سامانی که من در عالم (دنیا) دارم! شگفتا (و خوشا) بر این دل سوزان و بریان (از شدت عشق) که من در راه عشق تو (ای معشوق) دارم! (مولانا در اینجا، برخلاف نگاه معمول که سرگشتگی و دل‌سوختگی را نقص می‌داند، آن‌ها را در راه عشق، مایه افتخار و کمال می‌شمارد).

ثبات در عشق و بی‌ارزشی دنیا (بیت ۲)

مولانا به پایداری خود در عشق و بی‌توجهی به ارزش‌های مادی اشاره می‌کند: “وگر در راه بازار غم عشقت خریدارم / به صد جان‌ها بنفروشم ز عشقت آنچ من دارم“. و اگر (حتی) در بازار غم عشق تو (ای معشوق) خریدار (و طالب این غم) باشم، به صدها جان (و هر چیز گران‌بهای دیگر) نیز آن چیزی را که از عشق تو دارم، نخواهم فروخت. (این بیت نشان می‌دهد که عاشق، درد و غم ناشی از عشق الهی را چنان ارزشمند می‌داند که حاضر نیست آن را با هیچ بهایی، حتی جان‌های متعدد، معاوضه کند).