تفسیر غزل 47 حافظ: به کوی میکده هر سالکی که ره دانست

مقدمه‌ای بر غزل 47 حافظ

غزل 47 حافظ با بیت آغازین “به کوی میکده هر سالکی که ره دانست” یکی از غزل‌های مشهور و پررمز و راز دیوان اوست. این غزل با استفاده از نمادها و تعابیر عرفانی، به بیان مفاهیم عمیقی همچون عرفان، عشق الهی و جایگاه انسان در عالم می‌پردازد.

تفسیر بیت به بیت

• بیت اول: به کوی میکده هر سالکی که ره دانست:

  • معنی: هر کسی که راه میکده (مکان شراب) را یافت.
  • تفسیر: حافظ در اینجا میکده را نماد عرفان و معرفت می‌داند و می‌گوید هر کسی که راه عرفان را پیدا کند.

• بیت دوم: دری دگر زدن اندیشه تبه دانست:

  • معنی: زدن در دیگری را کاری بیهوده دانست.
  • تفسیر: یعنی کسی که به میکده رسید دیگر نیازی به در زدن به جای دیگری ندارد.

• بیت سوم: زمانه افسر رندی نداد جز به کسی:

  • معنی: زمانه مقام رندی را جز به کسی نداده است.
  • تفسیر: یعنی مقام رندی و عرفان به هر کسی نمی‌رسد و تنها به کسانی می‌رسد که لایق باشند.

• بیت چهارم: که سرفرازی عالم در این کله دانست:

  • معنی: که بزرگی دنیا را در این کوزه (جام شراب) دید.
  • تفسیر: یعنی کسانی که به معرفت رسیده‌اند، بزرگی دنیا را کوچک می‌شمارند.

• بیت پنجم: بر آستانه میخانه هر که یافت رهی:

  • معنی: هر کس که راه آستانه میخانه را یافت.
  • تفسیر: یعنی هر کس که به راه عرفان قدم گذاشت.

• بیت ششم: ز فیض جام می اسرار خانقه دانست:

  • معنی: از فیض جام شراب، اسرار خانقاه را فهمید.
  • تفسیر: یعنی با نوشیدن شراب معرفت، به اسرار عرفان پی برد.

• بیت هفتم: هر آن که راز دو عالم ز خط ساغر خواند:

  • معنی: هر کس که راز دو عالم را از خط روی جام خواند.
  • تفسیر: یعنی با نگاه کردن به جام شراب، به اسرار دو عالم پی برد.

• بیت هشتم: رموز جام جم از نقش خاک ره دانست:

  • معنی: رمزهای جام جم را از نقش خاک راه فهمید.
  • تفسیر: یعنی با طی کردن راه عرفان، به اسرار جام جم (نماد معرفت کامل) دست یافت.

• بیت نهم: ورای طاعت دیوانگان ز ما مطلب:

  • معنی: از ما چیزی جز بندگی عابدان نخواه.
  • تفسیر: یعنی از عارفان چیزی جز عشق و معرفت نخواهید.

• بیت دهم: که شیخ مذهب ما عاقلی گنه دانست:

  • معنی: که شیخ مذهب ما عقل را گناه می‌دانست.
  • تفسیر: یعنی عارفان، عقل محض را کافی نمی‌دانند و به شهود و معرفت قلبی نیز نیاز دارند.

• بیت یازدهم: دلم ز نرگس ساقی امان نخواست به جان:

  • معنی: دلم از چشم ساقی امان نخواست.
  • تفسیر: یعنی دل شاعر شیفته جمال و نگاه معشوق (که نماد حق است) شده است.

• بیت دوازدهم: چرا که شیوه آن ترک دل سیه دانست:

  • معنی: زیرا شیوه آن معشوق، تسخیر دل‌های سیاه بود.

• بیت سیزدهم: ز جور کوکب طالع سحرگهان چشمم:

  • معنی: از ستم ستارگان صبحگاهان چشمم.

• بیت چهاردهم: چنان گریست که ناهید دید و مه دانست:

  • معنی: آنقدر گریست که ناهید و ماه دیدند.

• بیت پانزدهم: حدیث حافظ و ساغر که می‌زند پنهان:

  • معنی: سخن حافظ و جام که پنهانی می‌گوید.

• بیت شانزدهم: چه جای محتسب و شحنه پادشه دانست:

  • معنی: چه جای محتسب و پادشاه باشد.

مفاهیم اصلی غزل

• عرفان و معرفت: این غزل به طور گسترده به موضوع عرفان و رسیدن به معرفت الهی می‌پردازد.
• شراب و میکده: این دو نماد به عنوان نمادهای عرفان و معرفت در نظر گرفته می‌شوند.
• رندی و سالک: رندی در اینجا به معنای عرفان و سالک به معنای سالک طریق عرفان است.
• عشق و دلدادگی: عشق به معشوق الهی و دلدادگی به حقایق عالم.

تفسیر کلی

در این غزل، حافظ با زبانی رمزی و عرفانی به توصیف عالم هستی، عشق الهی و جایگاه انسان در این عالم می‌پردازد. او با استفاده از نمادهای شراب، میکده و سالک، به بیان مفاهیم عمیقی همچون وحدت وجود، عشق الهی و عرفان می‌پردازد.

نکته مهم: تفسیر غزل‌های حافظ به دلیل عمق معانی و استفاده از نمادها و استعاره‌ها، می‌تواند متفاوت باشد. هر مفسر با توجه به دانش و دیدگاه خود می‌تواند تفسیر متفاوتی از یک غزل ارائه دهد.