تفسیر غزل شماره ۱۳۹۹ دیوان شمس مولانا

این غزل کوتاه مولانا، بیانگر عشق عمیق و وابستگی کامل عاشق به معشوق الهی است. مولانا با تصویرسازی از تازگی و رشد در پرتو معشوق، بر تسلیم و فنای خود در برابر اراده‌ی او تأکید می‌کند. غزل سرشار از حس افتخار و سعادت از لطف و شفقت معشوق است که به او مقامی والاتر از افلاک می‌بخشد.

تازگی و رشد در پرتو معشوق (بیت ۱)

غزل با بیان دگرگونی و شادابی عاشق در پرتو معشوق آغاز می‌شود: “هر نفسی تازه ترم کز سر روزن بپرم / چونک بهارم تو شهی باغ توام شاخ ترم“. هر لحظه تازه‌تر و شاداب‌تر می‌شوم، گویی می‌خواهم از سر روزن (روزنه و دریچه، کنایه از رهایی از قید دنیا) پرواز کنم. زیرا تو بهار من هستی، پادشاه من هستی؛ من باغ تو هستم و شاخه‌ای از آن. (اشاره به حیات‌بخشی معشوق و وابستگی کامل عاشق به او).

تسلیم و بندگی (بیت ۲)

مولانا به تسلیم کامل و بندگی محض اشاره می‌کند: “چونک توی میر مرا در بر خود گیر مرا / خاک تو بادا کلهم دست تو بادا کمرم“. چون تو میر (سالار و فرمانروا) من هستی، مرا در آغوش خود بگیر. تمام وجودم (کلهم) خاک راه تو باد، و کمرم (یا محافظت و حمایت) در دست تو باد. (بیان بندگی و تسلیم مطلق در برابر معشوق).

افتخار از شفقت معشوق (بیت ۳)

غزل با بیان اوج گرفتن عاشق به دلیل لطف معشوق پایان می‌یابد: “چونک تو دست شفقت بر سر ما داشته‌ای / نیست عجب گر ز شرف بگذرد از چرخ سرم“. چون تو (ای معشوق) دست شفقت و مهربانی بر سر ما (عاشقان) گذاشته‌ای، پس عجیب نیست اگر سر من از بزرگی و شرافت (شرف) از آسمان (چرخ) هم فراتر رود. (اشاره به مقامی که عاشق در سایه لطف معشوق می‌یابد).