غزل شماره 3 حافظ: اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را

این غزل یکی از معروف‌ترین و پرخواننده‌ترین اشعار حافظ است که با بیت آغازین “اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را” شناخته می‌شود. حافظ در این غزل، به زیبایی از عشق، زیبایی، و پیچیدگی‌های دلدادگی سخن گفته است.

معنی بیت به بیت:

• اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را: اگر آن جوان زیبا و دلربا، شیرازی، دل ما را به دست آورد…

• به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را: حاضر هستم سمرقند و بخارا را (دو شهر بزرگ و با ارزش) در ازای خال زیبای او ببخشم.

• بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی یافت: ساقی، جام شراب جاودانه بیاور، چرا که چنین شرابی حتی در بهشت نیز یافت نمی‌شود.

• کنار آب رکن آباد و گلگشت مصلا را: کنار آب رکن‌آباد و باغ مصلا، جایی که محل تجمع عاشقان و شاعران است.

• فغان کاین لولیان شوخ شیرین‌کار شهرآشوب: آه از این لولیان شوخ و شیرین‌کار که دل همه را آشفته می‌کنند.

• چنان بردند صبر از دل که تُرکان خوان یغما را: صبر را از دل ما چنان بردند که گویی تُرکان یغماگر آمده‌اند.

• ز عشق ناتمام ما جمال یار مستغنی است: زیبایی یار از عشق ناتمام ما بی‌نیاز است.

• به آب و رنگ و خال و خط چه حاجت روی زیبا را: روی زیبا به آب و رنگ و آرایش نیازی ندارد.

• من از آن حسن روزافزون که یوسف داشت دانستم: از زیبایی روزافزون یوسف فهمیدم که عشق می‌تواند زلیخا را به چه حالتی بکشاند.

• که عشق از پرده عصمت برون آرد زلیخا را: عشق می‌تواند حتی زلیخا را از پرده عفت بیرون بکشد.

• اگر دشنام فرمایی و گر نفرین، دعا گویم: اگر دشنام دهی یا نفرین کنی، باز هم دعاگویم.

• جواب تلخ می‌زیبد لب لعل شکرخا را: پاسخ تلخ به لب شیرین تو می‌آید.

• نصیحت گوش کن جانا که از جان دوست‌تر دارند: جانا، نصیحت پیران را گوش کن، زیرا جوانان سعادتمند، پند پیران را بیش از جان خود دوست دارند.

• حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو: از مطرب و شراب سخن بگو و راز روزگار را کمتر بجو.

• که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را: هیچکس تاکنون نتوانسته و نخواهد توانست راز این جهان را با حکمت کشف کند.

• غزل گفتی و در سفتی، بیا و خوش بخوان حافظ: غزل ساختی و در آن گوهر پنهان کردی، بیا و با خوشحالی آن را بخوان.

• که بر نظم تو افشاند فلک عقد ثریا را: آسمان عقد ثریا را بر نظم زیبای تو می‌افشاند.

تفسیر کلی:

حافظ در این غزل، به زیبایی عشق را توصیف می‌کند و تأثیر آن را بر انسان نشان می‌دهد. او از عشق به عنوان نیرویی قدرتمند یاد می‌کند که می‌تواند انسان را به اوج لذت و رنج برساند. همچنین، به ناپایداری دنیا و بیهودگی تلاش برای کشف اسرار آن اشاره دارد.

نکات کلیدی:

• عشق و زیبایی: عشق و زیبایی دو محور اصلی این غزل هستند.

• تضاد: تضاد بین عشق و عقل، لذت و درد، دنیا و آخرت در این غزل به چشم می‌خورد.

• ناپایداری دنیا: حافظ به ناپایداری دنیا و بیهودگی تلاش برای درک آن اشاره می‌کند.

• عرفان و فلسفه: این غزل علاوه بر جنبه عاشقانه، حاوی مفاهیم عرفانی و فلسفی نیز هست.

این غزل، یکی از زیباترین و محبوب‌ترین اشعار حافظ است که در طول تاریخ، تفاسیر و تعبیرهای بسیاری بر آن نوشته شده است.