تفسیر غزل شماره 111 حافظ: عکس روی تو چو در آینه جام افتاد

غزل شماره 111 حافظ یکی از غزل‌های عمیق و پر رمز و راز این شاعر بزرگ است که در آن به موضوعات مختلفی از جمله عشق، عرفان، فلسفه و جامعه‌شناسی پرداخته است. این غزل به دلیل استفاده از نمادها و استعاره‌های فراوان، همواره مورد توجه مفسران و علاقه‌مندان به شعر حافظ بوده است.

متن غزل:

عکس روی تو چو در آینه جام افتاد عارف از خنده می در طمع خام افتاد حسن روی تو به یک جلوه که در آینه کرد این همه نقش در آیینه اوهام افتاد این همه عکس می و نقش نگارین که نمود یک فروغ رخ ساقیست که در جام افتاد غیرت عشق زبان همه خاصان ببرید کز کجا سر غمش در دهن عام افتاد من ز مسجد به خرابات نه خود افتادم اینم از عهد ازل حاصل فرجام افتاد چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار هر که در دایره گردش ایام افتاد.

تفسیر بیت به بیت:

• بیت اول و دوم: شاعر می‌گوید وقتی تصویر صورت معشوق در آینه جام افتاد، عارف از خنده شراب به طمع افتاد. این بیت نشان می‌دهد که جمال معشوق آنقدر جذاب است که حتی عارف را از مسیر خود منحرف می‌کند.
• بیت سوم و چهارم: شاعر می‌گوید با یک نگاه معشوق به آینه، تمام این تصاویر زیبا و نقش‌های نگارین در آینه ذهن‌ها ایجاد شد.
• بیت پنجم و ششم: شاعر می‌گوید تمام این تصاویر زیبا و نقش‌های نگارین در واقع نشانه‌ای از جمال معشوق است که در دل جام شراب آشکار شده است.
• بیت هفتم و هشتم: شاعر می‌گوید غیرت عشق زبان همه دانایان را می‌بندد و باعث می‌شود که همه از عشق سخن بگویند.
• بیت نهم و دهم: شاعر می‌گوید او به اختیار خود از مسجد به خرابات نیامده است و این سرنوشت ازلی او بوده است.
• بیت یازدهم و دوازدهم: شاعر می‌گوید هر کسی که در چرخه زمان قرار می‌گیرد، چاره‌ای جز پیروی از آن ندارد.

تفسیر کلی غزل:

این غزل، یک غزل عرفانی و فلسفی است که در آن حافظ با استفاده از نمادهای مختلف، به موضوعاتی چون عشق، زیبایی، حقیقت و سرنوشت پرداخته است.

• عشق و زیبایی: جمال معشوق به عنوان نمادی از زیبایی مطلق و حقیقت وجودی در نظر گرفته شده است.
• عرفان: شاعر با استفاده از نمادهای عرفانی مانند جام، آینه و ساقی، به بیان حقایق عرفانی پرداخته است.
• سرنوشت: شاعر به نقش سرنوشت در زندگی انسان‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید هر کسی در چرخه زمان قرار می‌گیرد.
• جامعه‌شناسی: شاعر به موضوعاتی مانند تاثیر عشق بر انسان‌ها و جامعه اشاره می‌کند.

نکات کلیدی:

• نمادها: استفاده فراوان از نمادها مانند جام، آینه، ساقی و غیره.
• عرفان و فلسفه: پرداختن به موضوعات عرفانی و فلسفی.
• زیبایی شناسی: توصیف زیبایی معشوق به شیوه‌ای بسیار هنرمندانه.
• سرنوشت گرایی: اعتقاد به نقش سرنوشت در زندگی انسان‌ها.

این غزل، یکی از پیچیده‌ترین و عمیق‌ترین غزل‌های حافظ است و برای درک کامل آن، نیاز به مطالعه و تفسیرهای مختلف است.

نکات تکمیلی:

• این غزل، به دلیل استفاده از زبان رمزی و نمادین، برای تفسیرهای مختلف باز است.
• هر خواننده‌ای با توجه به دانش و تجربه خود، می‌تواند تعبیر متفاوتی از این غزل داشته باشد.
• این غزل، به دلیل عمق معنایی و زیبایی کلام، همواره مورد توجه شاعران و نویسندگان بوده است.