اَلمِنَّةُ لِلَّه که درِ میکده باز است
زان رو که مرا بر در او رویِ نیاز است
خُمها همه در جوش و خروشند ز مستی
وان می که در آن جاست حقیقت نه مَجاز است
از وی همه مستی و غرور است و تَکَبُر
وز ما همه بیچارگی و عجز و نیاز است
رازی که بَرِ غیر نگفتیم و نگوییم
با دوست بگوییم که او محرمِ راز است
شرحِ شِکَنِ زلفِ خَم اندر خَمِ جانان
کوته نتوان کرد که این قِصه دراز است
بارِ دلِ مجنون و خَمِ طُرِّهٔ لیلی
رخسارهٔ محمود و کفِ پایِ ایاز است
بردوختهام دیده چو باز از همه عالم
تا دیدهٔ من بر رُخِ زیبایِ تو باز است
در کعبهٔ کویِ تو هر آن کس که بیاید
از قبلهٔ ابرویِ تو در عینِ نماز است
ای مجلسیان، سوزِ دلِ حافظِ مسکین
از شمع بپرسید که در سوز و گداز است
غزل 40 حافظ با بیت آغازین “المنة لله که در میکده باز است” یکی از مشهورترین و پررمز و رازترین غزلهای حافظ است. این غزل به دلیل استفاده از نمادها و تعابیر عرفانی، همواره مورد توجه مفسران و علاقهمندان به شعر حافظ بوده است.
در این غزل، حافظ با زبانی رمزی و عرفانی به توصیف عالم هستی، عشق الهی و جایگاه انسان در این عالم میپردازد. میکده در این غزل نماد عالم هستی و شراب نماد عشق الهی است. حافظ با استفاده از این نمادها، به بیان مفاهیم عمیقی همچون وحدت وجود، عشق الهی و عرفان میپردازد.
هر بیت از این غزل، حاوی معانی ژرفی است که نیازمند تفسیر و تحلیل دقیق است. برخی از مفسران، میکده را نماد مسجد و شراب را نماد معرفت الهی دانستهاند. برخی دیگر، میکده را نماد دل انسان و شراب را نماد عشق الهی تفسیر کردهاند.
بیت اول: المنة لله که در میکده باز است:
بیت دوم: زان رو که مرا بر در او روی نیاز است:
بیت سوم: خمها همه در جوش و خروشند ز مستی:
بیت چهارم: وان می که در آن جاست حقیقت نه مجاز است:
بیتهای بعدی: در ابیات بعدی، حافظ به موضوعاتی همچون مستی و هوشیاری، عشق و معرفت، وحدت وجود و فناء فی الله میپردازد.
این غزل به دلیل عمق معانی و زیبایی کلمات، یکی از محبوبترین غزلهای حافظ است و در بسیاری از موارد برای فال و تعبیر استفاده میشود. همچنین، این غزل به عنوان یک اثر ادبی ارزشمند در ادبیات فارسی جایگاه ویژهای دارد.
نکته: تفسیر غزلهای حافظ به دلیل عمق معانی و استفاده از نمادها و استعارهها، میتواند متفاوت باشد. هر مفسر با توجه به دانش و دیدگاه خود میتواند تفسیر متفاوتی از یک غزل ارائه دهد.
برای تفسیر دقیقتر و جامعتر این غزل، پیشنهاد میشود به تفسیرهای مختلفی که بر دیوان حافظ نوشته شده است، مراجعه کنید.